Dat wonderbare licht

De rand van de wereld was pas het begin

De kleur van toverij eindigde met Rinzwind die van de rand van de Schijfwereld viel. In Dat wonderbare licht blijkt dat niet eens zijn grootste probleem. De Schijfwereld koerst op een botsing met een kwaadaardige rode ster af, en de enige tovenaar die de wereld misschien kan redden is juist de man die het liefst in de tegenovergestelde richting rent.

Terry Pratchett pakt het vervolg vrijwel direct op. Dat maakt dit deel meer dan veel andere Schijfwereld-romans afhankelijk van zijn voorganger. Wie niet weet waarom Rinzwind, Tweebloesem en de Bagage al een geschiedenis met elkaar hebben, mist een deel van het plezier. Voor lezers die De kleur van toverij net uit hebben, is de aansluiting juist heerlijk: de losse, wilde tocht krijgt nu een doel en een echte eindlijn.

Pratchett houdt het basisrecept eenvoudig en daardoor effectief. Rinzwind is een tovenaar met precies één bijzonder talent: in leven blijven wanneer verstandige mensen al lang zijn gevlucht. Tweebloesem blijft verwonderd en praktisch, de Bagage blijft gevaarlijk loyaal, en om hen heen behandelt de kosmos de ondergang alsof die vooral een logistiek probleem is. De roman is komisch omdat niemand de juiste held voor deze taak lijkt te zijn.

Een vervolg met meer vaart

Waar het eerste Schijfwereld-boek vooral van episode naar episode springt, heeft Dat wonderbare licht een duidelijkere motor. De rode ster komt dichterbij, oude magie is uit evenwicht en Rinzwind draagt ongewild iets met zich mee dat iedereen nodig heeft. Daardoor voelen de ontmoetingen onderweg minder als losse grappen en meer als onderdelen van dezelfde kettingreactie.

De vertrouwde onzin blijft volop aanwezig. Pratchett laat heldendom botsen met bureaucratie, kosmische dreiging met slechte timing en hoge fantasy met een praktische blik op eten, geld en ongemak. Cohen de Barbaar is bijvoorbeeld niet interessant omdat hij een perfecte krijger is, maar omdat Pratchett zich afvraagt wat er van een legendarische held overblijft als hij oud genoeg wordt om last van zijn knieën te krijgen.

Die humor is vaak het scherpst wanneer de schrijver een absurd idee totaal serieus behandelt. De goden spelen met het lot, maar moeten zich nog steeds aan de regels van hun spel houden. De tovenaars beschikken over imposante kennis, maar gedragen zich als een ruziënde groep collega’s. De wereld gaat mogelijk ten onder, en toch is er altijd iemand die een procedure of traditie belangrijker vindt dan het naderende einde.

Rinzwind blijft heerlijk onheldhaftig

Rinzwind is geen figuur die langzaam verandert in een klassieke protagonist. Hij blijft bang, onhandig en terecht wantrouwig tegenover iedere plek waar een oude spreuk, een hoge toren of een vriendelijke vreemdeling op hem wacht. Pratchett gebruikt die lafheid niet als goedkope herhaling. Rinzwind is de enige die begrijpt dat de meeste fantasy-avonturen levensgevaarlijk zijn, en zijn instinct om weg te komen is daarom soms het verstandigste in de kamer.

Dat maakt hem ook een goede tegenhanger voor de grootsheid van de plot. Een roman over een ster die een wereld kan vernietigen zou plechtig kunnen worden; Rinzwind reageert alsof hij weer in een probleem is beland dat hij niet heeft veroorzaakt. Zijn beperkte ambities houden het verhaal menselijk, hoe hoog de inzet ook wordt.

De andere personages zijn minder diep uitgewerkt dan in Pratchetts latere romans, maar hebben duidelijke komische functies. Tweebloesem brengt een soort toeristische nieuwsgierigheid mee die de wereld steeds opnieuw vreemd maakt. De Bagage is een grap die nooit helemaal ophoudt te werken omdat haar genegenheid altijd net iets dreigender is dan gewenst. Cohen en de andere barbaren geven Pratchett gelegenheid om heldenverhalen liefkozend te ontregelen.

Vroege Schijfwereld, nog niet de hele wereld

De energie van het boek is een groot pluspunt. Pratchett schrijft snel, beweeglijk en vol zinnen die een serieus moment plotseling een halve slag scheef zetten. De Nederlandse vertaling moet daarbij veel woordspel, namen en ritme dragen; de lezer merkt vooral dat de tekst het speelse tempo behoudt. Er gebeurt altijd iets, en bijna ieder hoofdstuk biedt minstens één beeld dat langer blijft hangen dan de plotwending die het veroorzaakte.

Tegelijk is dit nog een vroege Schijfwereld-roman. Sommige grappen zijn duidelijk verbonden met de zwaard-en-tovenarijverhalen en popcultuur waarop Pratchett reageerde. Niet iedere verwijzing heeft vandaag dezelfde scherpte. Ook zijn de personages vaker voertuigen voor een vondst dan complexe mensen met een emotionele boog.

Dat is geen reden om het boek over te slaan, maar wel een kwestie van verwachting. Wie later Pratchett kent van romans met strakkere satire en meer ontroerende personages, ziet hier een schrijver die nog vooral de grenzen van zijn speelplaats test. De spontaniteit is aanstekelijk, alleen niet altijd even zorgvuldig gecomponeerd.

De beste manier om met Rinzwind verder te gaan

Voor lezers die met Rinzwind en Tweebloesem begonnen zijn, is Dat wonderbare licht onmisbaar. Het maakt van het eerste avontuur een afgeronder geheel en bewijst hoe goed Pratchett spanning kan combineren met onzin. De roman is sneller, hechter en emotioneel net iets bevredigender dan De kleur van toverij.

Als eerste kennismaking met Schijfwereld bestaan er toegankelijkere instappunten, maar als vervolg is dit precies wat het moet zijn: een vrolijke apocalyps waarin een laffe tovenaar, een wandelende koffer en een paar bejaarde helden de beste hoop van de wereld vormen. Neem de grap serieus genoeg om hem te volgen, maar nooit zo serieus dat je vergeet te lachen.

Samenvatting

Dat wonderbare licht is een vlot, absurd vervolg waarin Rinzwind de Schijfwereld van een botsing met een rode ster moet zien te redden. Terry Pratchett geeft het avontuur meer samenhang dan De kleur van toverij, zonder zijn liefde voor woordgrappen, parodie en totaal incompetente helden te verliezen. Ideaal direct na deel één; minder geschikt als je een zelfstandige, emotioneel diepgaande fantasyroman zoekt.